Gelir vergisi kümülatif matrah üzerinden hesaplanır. Yıl ilerledikçe biriken matrah 190.000 TL, 400.000 TL gibi dilim sınırlarını aşar ve vergi oranı %15'ten %20'ye, %27'ye yükselir. Brüt maaş aynı kalsa da kesilen vergi arttığı için net düşer.
Brüt Maaş ve Net Maaş Nedir?
Brüt maaş, çalışanla anlaşılan ve kesintiler yapılmadan önceki ücrettir; net maaş ise vergi ve primler düşüldükten sonra çalışanın eline geçen tutardır.
İş sözleşmelerinde ve bordrolarda ücret genellikle brüt olarak yazılır. Brüt maaş nasıl hesaplanır sorusu çoğu zaman tersinden sorulur: Çalışan neti bilir, brütü merak eder. Brüt ile net arasındaki fark; SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisinden oluşur. Aynı brüt maaşın neti yıl içinde değişebilir; bunun nedeni gelir vergisinin kümülatif hesaplanmasıdır.
Brütten Nete Maaş Nasıl Hesaplanır?
Brütten nete nasıl hesaplanır sorusunun cevabı, kesintilerin belirli bir sırayla yapılmasıdır. Önce sigorta primleri düşülür, kalan tutar gelir vergisi matrahını oluşturur, sonra vergiler ve istisnalar uygulanır. Formülün açık anlatımını brütten nete maaş formülü yazımızda bulabilirsiniz.
Brütten nete formülü
Net maaş = Brüt - SGK (%14) - İşsizlik (%1) - Gelir vergisi - Damga vergisi
Gelir vergisi matrahı = Brüt - SGK - İşsizlik
- Brüt maaştan %14 SGK işçi payı ve %1 işsizlik sigortası işçi payı düşülür.
- Kalan tutar o ayın gelir vergisi matrahıdır; yıl başından bu yana biriken matraha eklenir.
- Kümülatif matrahın girdiği dilime göre gelir vergisi hesaplanır.
- Asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi istisna olarak düşülür.
- Brüt maaşın binde 7,59'u damga vergisi olarak hesaplanır, istisna sonrası kalan kesilir.
SGK ve İşsizlik Sigortası Kesintisi
Çalışanın brüt maaşından %14 SGK işçi payı ve %1 işsizlik sigortası işçi payı kesilir; toplam kesinti %15'tir. Prim, prime esas kazanç tavanı olan 297.270,00 TL üzerinden hesaplanır; bu tutarı aşan brüt ücretlerde prim tavandan alınır.
Gelir Vergisi Dilimleri ve Kümülatif Matrah
Gelir vergisi, yıl başından itibaren biriken (kümülatif) matrah üzerinden artan oranlı tarifeyle hesaplanır. Ücret gelirleri için gelir vergisi dilimleri 2026 yılında şöyledir; ayrıntılar için 2026 gelir vergisi dilimleri yazımıza bakabilirsiniz:
| Kümülatif matrah | Vergi oranı |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 190.000 - 400.000 TL arası | %20 |
| 400.000 - 1.500.000 TL arası | %27 |
| 1.500.000 - 5.300.000 TL arası | %35 |
| 5.300.000 TL üzeri | %40 |
Yıl ilerledikçe kümülatif matrah bir üst dilime geçer ve aynı brüt maaştan daha fazla vergi kesilir. Net maaşın yaz aylarından itibaren düşmesinin nedeni budur.
Damga Vergisi Nasıl Hesaplanır?
Ücretlerden alınan damga vergisi, brüt maaşın binde 7,59'udur. Örneğin 50.000 TL brüt maaş için hesaplanan damga vergisi 379,50 TL'dir. Bu tutardan asgari ücrete isabet eden 250,70 TL istisna olarak düşülür ve bordrodan 128,80 TL damga vergisi kesilir. Damga vergisi, gelir vergisinden farklı olarak kümülatif hesaplanmaz; her ay aynıdır.
Asgari Ücret Gelir ve Damga Vergisi İstisnası
2022'den bu yana tüm çalışanların ücretinin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisi ve damga vergisinden istisnadır. Asgari ücretli bir çalışan bu nedenle hiç gelir vergisi ve damga vergisi ödemez; daha yüksek ücret alanlar ise yalnızca asgari ücreti aşan kısım için vergi öder. 2026'da aylık damga vergisi istisnası 250,70 TL'dir; gelir vergisi istisnası ocak-haziran aylarında 4.211,33 TL, temmuzda 4.537,75 TL, ağustos-aralık aylarında 5.615,10 TL'dir. Aracımız istisnayı her ay için ayrı hesaplar.
Yıl İçinde İşe Başlayanlarda Net Maaş
Yıl ortasında işe başlayan çalışanın kümülatif gelir vergisi matrahı sıfırdan başlar; önceki işyerindeki matrah yeni işverene devredilmez. Bu nedenle temmuzda işe başlayan bir çalışan, aynı brüt maaşla ocaktan beri çalışan meslektaşından daha yüksek net alabilir. Aracımızdaki "Başlangıç ayı" alanını işe başladığınız ay olarak seçerek bu durumu hesaplayabilirsiniz.
Örnek: Ocak ve Aralık Net Maaş Farkı
Aşağıdaki tablo, 2026'da aylık 80.000 TL brüt maaş alan normal bir çalışanın net maaşının yıl içindeki değişimini gösterir.
| Ay | Brüt | Net | Not |
|---|---|---|---|
| Ocak - Şubat | 80.000,00 TL | 61.654,82 TL | %15 dilim |
| Mart | 80.000,00 TL | 60.954,82 TL | %20 dilime geçiş |
| Nisan - Mayıs | 80.000,00 TL | 58.254,82 TL | %20 dilim |
| Haziran | 80.000,00 TL | 57.694,82 TL | %27 dilime geçiş |
| Temmuz | 80.000,00 TL | 53.821,25 TL | %27 dilim |
| Ağustos - Aralık | 80.000,00 TL | 54.898,60 TL | İstisna artışı |
Aynı brüt maaşla ocak ayında 61.654,82 TL olan net ücret aralık ayında 54.898,60 TL'ye iner. Ağustostan itibaren asgari ücret istisnası da %20 dilime geçtiği için netteki düşüş kısmen telafi edilir.
Emekli Çalışanlarda Brütten Nete Hesaplama
Emekli olup çalışmaya devam edenlerden SGK primi yerine Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) kesilir. Brütten nete emekli hesabında işçi payı %7,5'tir ve işsizlik sigortası primi kesilmez. Bu nedenle aynı brüt maaşla emekli çalışanın neti daha yüksektir: 80.000 TL brüt maaş için ocak ayında normal çalışanın neti 61.654,82 TL iken emekli çalışanın neti 66.754,82 TL olur. Aracımızda "Emekli (SGDP)" seçeneğini işaretleyerek emekli brütten nete hesabını yapabilirsiniz.
Emekli çalışanlara asgari ücret gelir vergisi ve damga vergisi istisnası aynı şekilde uygulanır. SGDP kesintisi emeklilik aylığını etkilemez; emekli çalışan hem aylığını hem maaşını almaya devam eder. Ancak emekli çalışanlar için işsizlik sigortası primi ödenmediğinden işten ayrıldıklarında işsizlik ödeneği alamazlar.
Brüt Maaşımı Nasıl Öğrenirim?
Brüt maaşımı nasıl öğrenirim sorusunun en kesin cevabı aylık ücret pusulası veya bordrodur. İşveren her ödeme döneminde brüt ücreti, kesintileri ve neti gösteren bir ücret pusulası vermekle yükümlüdür. Bordroda "Brüt Ücret" veya "Toplam Kazanç" satırı brüt maaşınızı gösterir; bordro nasıl okunur yazımız satırları tek tek açıklar. Elinizde yalnızca net tutar varsa netten brüte maaş hesaplama aracıyla brütünüzü yaklaşık olarak bulabilirsiniz. SGK e-Devlet hizmet dökümünde yer alan prime esas kazanç da brüt ücretinizi verir.
