Haftalık 45 saati aşan her saat fazla mesai sayılır ve saatlik ücretin %50 fazlasıyla ödenir. Tutarı fazla mesai ücreti hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Fazla mesai yılda 270 saati geçemez.
Çalışma Saati Nasıl Hesaplanır?
Çalışma saati, işe giriş ile çıkış arasındaki süreden yasal ara dinlenme (mola) süresinin düşülmesiyle bulunan net çalışma süresidir.
Mesai saati nasıl hesaplanır sorusunun formülü basittir; önemli olan molanın ve gece yarısını geçen vardiyaların doğru hesaba katılmasıdır.
Çalışma saati formülü
Günlük net süre = Çıkış saati - Giriş saati - Ara dinlenme
Haftalık süre = Günlük net sürelerin toplamı
Fazla mesai = Haftalık süre - 45 saat (pozitifse)
Örneğin 08:30'da işe gelip 18:00'de çıkan bir çalışanın işyerinde geçen süresi 9 saat 30 dakikadır. Bu süre 7,5 saati aştığı için en az 1 saat ara dinlenme verilir ve net çalışma süresi 8 saat 30 dakika olur. Aynı düzenle 5 gün çalışan kişinin haftalık süresi 42 saat 30 dakikadır.
Hesaplamada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta gece yarısını geçen vardiyalardır. 22:00'de başlayıp 06:00'da biten bir vardiyada çıkış saati girişten küçük görünür; doğru süre 8 saattir. Aracımız bu durumu otomatik algılar ve çıkışı ertesi güne sayar. Dakikalı girişlerde ise süre dakikası dakikasına hesaplanır, yuvarlama yapılmaz.
Ara Dinlenme (Mola) Süresi Çalışmadan Düşülür mü?
Evet. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 68. maddesine göre ara dinlenmeler çalışma süresinden sayılmaz. Kanun, günlük çalışma süresine göre verilmesi gereken en kısa ara dinlenme süresini şöyle belirler:
| Günlük çalışma süresi | En az ara dinlenme |
|---|---|
| 4 saate kadar | 15 dakika |
| 4 saatten fazla, 7,5 saate kadar | 30 dakika |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat |
Ara dinlenme bölünerek de kullandırılabilir. Aracımızda mola alanını boş bırakırsanız bu tablo otomatik uygulanır; gerçek mola sürenizi dakika olarak girerseniz o süre düşülür. Molaların sahada nasıl kayda alınacağını merak ediyorsanız mola yönetimi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Yasal Çalışma Süreleri: Günlük, Haftalık ve Aylık
İş Kanunu'na göre genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür. Taraflar anlaşırsa süre günlere farklı dağıtılabilir; ancak günlük çalışma 11 saati geçemez. Aylık çalışma saati ise ücret hesaplarında 30 günlük ay ve 45 saatlik hafta esas alınarak 225 saat kabul edilir.
| Süre | Yasal sınır veya esas | Dayanak |
|---|---|---|
| Haftalık çalışma | En çok 45 saat | 4857 s. Kanun md. 63 |
| Günlük çalışma | En çok 11 saat | 4857 s. Kanun md. 63 |
| Gece çalışması | En çok 7,5 saat | 4857 s. Kanun md. 69 |
| Aylık çalışma (ücret hesabı) | 225 saat | 30 gün × 7,5 saat |
| Yıllık fazla çalışma | En çok 270 saat | 4857 s. Kanun md. 41 |
Haftalık 45 Saat Günlere Nasıl Dağıtılır?
Haftalık 45 saat, aksi kararlaştırılmadıkça haftanın çalışılan günlerine eşit dağıtılır. Altı gün çalışılan işyerlerinde günlük süre 7,5 saat, beş gün çalışılan işyerlerinde 9 saattir. Cumartesi yarım gün çalışılan düzenlerde ise hafta içi 8 saat ve cumartesi 5 saat gibi dağılımlar yaygındır. Hangi düzen seçilirse seçilsin, mola hariç günlük süre 11 saati geçemez.
Denkleştirme Nedir?
Denkleştirme, tarafların yazılı anlaşmasıyla haftalık çalışma süresinin iki aylık bir dönemde ortalama 45 saati aşmayacak şekilde farklı haftalara dağıtılmasıdır. Örneğin yoğun haftada 50 saat, sakin haftada 40 saat çalışılırsa ortalama 45 saat olur ve fazla mesai doğmaz. Toplu iş sözleşmesiyle denkleştirme süresi 4 aya kadar uzatılabilir; turizm sektöründe bu süre 4 ay olup toplu iş sözleşmesiyle 6 aya çıkarılabilir. Denkleştirme uygulanan işyerlerinde haftalık değil dönemsel toplamın takip edilmesi gerekir.
Asgari Ücretli Ayda Kaç Saat Çalışır?
Asgari ücretli bir çalışan da tam zamanlı çalışıyorsa ayda 225 saat çalışmış kabul edilir. Asgari ücret mesai saati ne kadar sorusunun cevabı bu esasa göre bulunur: 2026 brüt asgari ücreti 33.030,00 TL olduğundan brüt saatlik ücret 146,80 TL, %50 zamlı fazla mesai saat ücreti ise yaklaşık 220,20 TL'dir. Kendi saat ücretinizi saatlik ücret hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.
Part Time Çalışma Saatleri
Kısmi süreli (part time) çalışma, haftalık çalışma süresinin tam süreli emsal çalışanın üçte ikisine kadar belirlendiği iş sözleşmesidir. 45 saatlik bir işyerinde haftada 30 saate kadar çalışma part time sayılır. Part time çalışma saatleri haftanın istenen günlerine dağıtılabilir ve ücret çalışılan süreyle orantılı ödenir. Konunun ayrıntıları için kısmi süreli çalışma yazımızı inceleyebilirsiniz.
Part time çalışmanın özel bir türü olan çağrı üzerine çalışmada, çalışan yapacağı işe ihtiyaç duyulduğunda çağrılır. Sözleşmede haftalık, aylık veya yıllık çalışma süresi belirlenmemişse haftalık 20 saat kararlaştırılmış sayılır. Çağrı üzerine çalışmada da süreler giriş çıkış kayıtlarıyla belgelenmelidir.
Gece Çalışması ve Vardiyalı Çalışmada Süre Sınırları
En geç 20:00'de başlayıp en erken 06:00'ya kadar süren ve en fazla 11 saat süren dönem gece dönemidir. Gece çalışmaları 7,5 saati geçemez. Vardiyalı çalışmada çalışanlar bir hafta gece, bir hafta gündüz çalıştırılacak şekilde vardiya değiştirilir ve vardiya değişiminde çalışanlara kesintisiz en az 11 saat dinlenme verilir. Gece yarısını geçen vardiyalarda aracımız çıkış saatini ertesi gün olarak hesaplar. Gece çalışması kuralları hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.
Örnek: Bir Haftalık Çalışma Saati Tablosu
Aşağıdaki çalışma saati tablosu, hafta içi 09:00'da başlayıp akşam farklı saatlerde çıkan ve cumartesi yarım gün çalışan bir personelin haftasını gösterir. Mola süreleri yasal asgari sürelere göre düşülmüştür.
| Gün | Giriş | Çıkış | Mola | Net süre |
|---|---|---|---|---|
| Pazartesi | 09:00 | 18:30 | 1 saat | 8 sa 30 dk |
| Salı | 09:00 | 18:30 | 1 saat | 8 sa 30 dk |
| Çarşamba | 09:00 | 19:00 | 1 saat | 9 sa |
| Perşembe | 09:00 | 18:30 | 1 saat | 8 sa 30 dk |
| Cuma | 09:00 | 18:00 | 1 saat | 8 sa |
| Cumartesi | 09:00 | 14:00 | 30 dakika | 4 sa 30 dk |
| Toplam | 47 sa |
Bu çalışanın haftalık süresi 47 saattir; 45 saati aşan 2 saat fazla mesaidir ve %50 zamlı ödenir. Her hafta aynı düzen sürerse aylık toplam çalışma yaklaşık 203 saat 40 dakika, aylık fazla mesai ise yaklaşık 8 saat 40 dakika olur. Bu tür tabloları her hafta elle doldurmak yerine günlük, haftalık ve aylık raporlar ile otomatik alabilirsiniz.
